زخم دیابتی یکی از شایعترین عوارض بیماری دیابت است که بیشتر پای بیماران را درگیر میکند.
این مشکل میتواند کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش دهد و حتی در موارد پیشرفته باعث عفونتهای شدید و قطع عضو شود.
در این مقاله جامع تلاش کردهایم به زبان ساده توضیح دهیم که زخم دیابتی چیست، چرا به وجود میآید، چگونه درمان میشود و چه روشهایی برای پیشگیری از آن وجود دارد.
چرا زخم دیابتی ایجاد میشود؟
برای درک بهتر علت ایجاد زخم دیابتی، باید ابتدا بدانیم که دیابت چگونه به بدن آسیب میزند. افزایش مزمن قند خون در بیماران دیابتی باعث دو مشکل عمده میشود:
آسیب به اعصاب محیطی (نوروپاتی دیابتی)
این آسیب باعث کاهش یا از بین رفتن حس درد و حرارت در پاها میشود. در نتیجه، بیمار ممکن است متوجه یک خراش، بریدگی یا سوختگی نشود.
اختلال در گردش خون (آسیب به عروق خونی)
کاهش جریان خون در پاها روند ترمیم زخم را به شدت کند میکند.
ترکیب این دو عامل باعث میشود که حتی یک آسیب کوچک بهمرور به زخم دیابتی تبدیل شود و دیر بهبود یابد.
علائم و نشانههای زخم دیابتی
شناسایی زخم دیابتی در مراحل اولیه بسیار مهم است. برخی از علائم مهم عبارتند از:
وجود زخم یا تاول که طی دو هفته بهبود نمییابد
ترشح یا بوی نامطبوع از محل زخم
تغییر رنگ پوست اطراف زخم (قرمزی، کبودی یا سیاهی)
تورم، گرمی یا درد در ناحیه زخم
بیحسی یا گزگز پاها
اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، لازم است فوراً به پزشک یا متخصص زخم مراجعه کنید.
انواع زخم دیابتی
زخمهای دیابتی به چند دسته کلی تقسیم میشوند:
زخمهای نوروپاتیک: به دلیل کاهش حس پا ایجاد میشود.
زخمهای ایسکمیک: به دلیل کاهش جریان خون رخ میدهد.
زخمهای نوروایسکمیک: ترکیبی از دو علت بالا هستند.
شناخت نوع زخم به انتخاب روش درمانی مناسب کمک میکند.
مراحل درمان زخم دیابتی
درمان زخم دیابتی یک فرآیند چندمرحلهای است که به همکاری بیمار، پزشک و تیم مراقبتی نیاز دارد. مراحل اصلی درمان عبارتند از:
۱. پاکسازی و آمادهسازی زخم
ابتدا باید بافتهای مرده و آلوده از زخم برداشته شود تا روند ترمیم آغاز شود.
۲. کنترل عفونت
استفاده از آنتیبیوتیکها و پانسمانهای ضدعفونیکننده برای جلوگیری یا درمان عفونت ضروری است.
۳. کاهش فشار از روی زخم
استفاده از کفش طبی یا گچ با دستور پزشک میتواند فشار روی زخم را کم کند و روند ترمیم را تسریع کند.
۴. استفاده از روشهای نوین درمانی
روشهایی مانند:
وکیوم تراپی زخم (Negative Pressure Wound Therapy): که با مکش کنترلشده باعث کاهش ترشحات و تحریک بافت برای ترمیم میشود.
پانسمانهای مدرن و هوشمند
۵. کنترل دقیق قند خون
حفظ قند خون در محدوده طبیعی مهمترین عامل برای جلوگیری از گسترش زخم و عفونت است.
۶. تغذیه مناسب
اهمیت پیشگیری از زخم دیابتی
پیشگیری همیشه سادهتر و کمهزینهتر از درمان است. بیماران دیابتی باید به موارد زیر توجه ویژه داشته باشند:
بررسی روزانه پاها: برای شناسایی زخمهای کوچک، تاول یا ترکهای پوستی.
شستوشو و خشک کردن پاها: بهویژه بین انگشتان.
استفاده از کفش و جوراب نخی: کفشهای راحت، بدون درز داخلی و پاشنه مناسب.
کوتاه کردن ناخنها با دقت: برای جلوگیری از زخم شدن انگشتان.
عدم راهرفتن با پای برهنه
کنترل منظم قند خون
رعایت رژیم غذایی
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی بیماران دیابتی بیشتر از دیگران در معرض ایجاد زخم دیابتی هستند، از جمله:
بیماران با سابقه زخم قبلی یا قطع عضو
بیماران با نوروپاتی شدید
کسانی که سیگار میکشند
بیماران با کنترل نامناسب قند خون
افراد با تغییر شکل پا یا دفورمیتی
عوارض جدی زخم دیابتی
اگر زخم دیابتی بهموقع درمان نشود، میتواند به مشکلات جدی منجر شود:
عفونتهای شدید بافت نرم یا استخوان
نکروز (سیاه شدن و مرگ بافت)
نیاز به قطع انگشت، پا یا بخشی از اندام
کاهش شدید کیفیت زندگی
افزایش هزینههای درمان
با پیشرفت علم پزشکی، روشهای جدیدی برای درمان زخم دیابتی معرفی شده است:
وکیوم تراپی زخم: با مکش مداوم به تخلیه ترشحات و بهبود خونرسانی کمک میکند.
پانسمانهای تخصصی: مانند پانسمانهای جاذب، آنتیمیکروبیال، هیدروکلوئید و فوم.
سلولدرمانی و فاکتورهای رشد: برای تحریک بازسازی بافتها.
سبک زندگی سالم برای جلوگیری از زخم دیابتی
برای بیماران دیابتی، تغییر سبک زندگی نقش مهمی در پیشگیری از زخم دارد:
ترک سیگار
تغذیه سالم و متعادل
فعالیت بدنی منظم
کاهش وزن در صورت اضافه وزن
مراجعه دورهای به متخصص دیابت و مراقبت از پا
نقش آگاهی و آموزش در کاهش زخم دیابتی
آموزش بیماران دیابتی درباره مراقبت از پا، شناسایی علائم اولیه زخم و اهمیت کنترل قند خون و رژیم غذایی مناسب میتواند بهطور چشمگیری از بروز زخم دیابتی جلوگیری کند. خانواده و مراقبان بیماران نیز باید با این موارد آشنا شوند.
جمعبندی
زخم دیابتی یک عارضه شایع اما قابل پیشگیری در بیماران دیابتی است. با بررسی روزانه پاها، کنترل دقیق قند خون، استفاده از کفش مناسب و مراجعه منظم به پزشک میتوان از ایجاد زخمهای خطرناک جلوگیری کرد. در صورت بروز زخم، درمان سریع و استفاده از روشهای نوین مانند وکیوم تراپی و پانسمانهای پیشرفته میتواند از عوارض جدی مانند عفونت و قطع عضو پیشگیری کند.